അനന്തപുര തടാക ക്ഷേത്രം (ശ്രീ അനന്തപത്മനാഭ സ്വാമി ക്ഷേത്രം)Ananthapura Lake Temple (Sri Ananthapadmanabha Swamy Temple)

കേരളത്തിന്റെ വടക്കേ അറ്റത്ത്, കുമ്പളയ്ക്കടുത്തുള്ള ശാന്തമായ ഒരു ഗ്രാമത്തിൽ, ഉറവവെള്ളം നിറഞ്ഞ ഒരു തടാകത്തിന്റെ നടുവിലാണ് ഈ ചെറിയ ക്ഷേത്രം. കേരളത്തിലെ ഏക തടാകക്ഷേത്രം എന്നാണ് അനന്തപുര ക്ഷേത്രം പൊതുവെ അറിയപ്പെടുന്നത്. വെള്ളത്തിനു മീതെയുള്ള ചെറിയൊരു പാലം കടന്നാൽ ശ്രീകോവിലിലെത്താം; അഞ്ചു തലയുള്ള അനന്തന്റെ മേൽ ഇരിക്കുന്ന മഹാവിഷ്ണുവാണ് പ്രതിഷ്ഠ.

സംസ്ഥാനത്തിന്റെ മറ്റേ അറ്റത്തുള്ള തിരുവനന്തപുരം ശ്രീ പത്മനാഭസ്വാമി ക്ഷേത്രത്തിന്റെ മൂലസ്ഥാനം ഇതാണെന്ന് ധാരാളം ഭക്തർ വിശ്വസിക്കുന്നു. തടാകത്തിൽ കഴിഞ്ഞിരുന്ന, ക്ഷേത്രത്തിന്റെ കാവൽക്കാരിയെന്ന് കരുതപ്പെട്ട ‘ബബിയ’ എന്ന ശാന്തസ്വഭാവിയായ മുതലയിലൂടെയും ഈ ക്ഷേത്രം കേരളത്തിനു പുറത്തും പ്രസിദ്ധമായി. പച്ചപ്പും നിശ്ശബ്ദതയും നിറഞ്ഞ ഈ സ്ഥലം തീർത്ഥാടകർക്കും സഞ്ചാരികൾക്കും ഒരുപോലെ ശാന്തമായ ഒരിടമാണ്.

In a quiet village near Kumbla, at the northern tip of Kerala, a small shrine stands in the middle of a still, spring-fed lake. This is the Ananthapura Lake Temple, often described as the only lake temple in Kerala. A short footbridge leads across the water to the sreekovil, where Vishnu is shown seated on the coils of the five-hooded serpent Anantha.

Many devotees hold that this is the moolasthanam – the original seat – of Sree Ananthapadmanabha, the Lord of the great temple in Thiruvananthapuram at the other end of the state. For years the temple was also known far beyond Kerala for Babiya, the gentle crocodile that lived in the lake and was believed to guard it. The setting is calm and green, and the temple is a peaceful stop for pilgrims and travellers alike.

ഒരിക്കൽ ദിവാകര മുനി വില്വമംഗലം ഇവിടെ തപസ്സു ചെയ്തിരുന്നു എന്നാണ് ഐതിഹ്യം. തേജസ്സുള്ള ഒരു ബാലൻ അദ്ദേഹത്തിന്റെ അടുത്തെത്തി കൂടെ കഴിഞ്ഞു. ഒരു ദിവസം മുനി ബാലനോട് കോപിച്ചപ്പോൾ, ഇനി തന്നെ കാണണമെങ്കിൽ ‘അനന്തൻകാട്ടിൽ’ വരണം എന്നു പറഞ്ഞ് ബാലൻ മറഞ്ഞു. ഒരു ഗുഹയിലൂടെ പിന്തുടർന്ന മുനി കടലിനടുത്തുള്ള ഒരു കാട്ടിലെത്തിയെന്നും, അവിടെ ബാലൻ ഒരു ഇലിപ്പ മരത്തിൽ മറഞ്ഞെന്നും ഭക്തർ വിശ്വസിക്കുന്നു. മരം വീണപ്പോൾ അനന്തശായിയായ മഹാവിഷ്ണുവിനെ ദർശിച്ചു; ആ സ്ഥലമാണ് പിന്നീട് തിരുവനന്തപുരമായതെന്ന് കഥ.

ഈ ഐതിഹ്യം കാരണം അനന്തപത്മനാഭന്റെ ആദ്യ വാസസ്ഥാനമായി തടാകക്ഷേത്രം ആദരിക്കപ്പെടുന്നു. ഭഗവാൻ തെക്കോട്ട് പോയ വഴി എന്ന് പറയപ്പെടുന്ന ഒരു ഗുഹാമുഖം തടാകത്തിന്റെ ഒരു മൂലയിൽ ഇന്നും കാണിക്കാറുണ്ട്. രണ്ടു സ്ഥലങ്ങളുടെയും പേരുകളിലെ സാമ്യം ഈ ബന്ധത്തിന്റെ അടയാളമായി പറയപ്പെടുന്നു.

ക്ഷേത്രത്തിന് ഏറെ പഴക്കമുണ്ട് – ഏകദേശം ഒൻപതാം നൂറ്റാണ്ടിലേതാണെന്നാണ് പൊതുവെ കരുതപ്പെടുന്നത്. ശ്രീകോവിൽ, നമസ്കാര മണ്ഡപം, തിടപ്പള്ളി, ജലദുർഗയുടെ ചെറിയ സന്നിധി എന്നിവയെല്ലാം തടാകത്തിനുള്ളിലാണ്; സ്വാഭാവിക ഉറവ ഉള്ളതിനാൽ തടാകം ഒരിക്കലും വറ്റാറില്ല. മണ്ഡപത്തിന്റെ മരംകൊണ്ടുള്ള മച്ചിൽ ദശാവതാരങ്ങൾ കൊത്തിവച്ചിട്ടുണ്ട്. ഏറെക്കാലം ഇവിടത്തെ വിഗ്രഹങ്ങൾ കല്ലിലോ ലോഹത്തിലോ അല്ല, എഴുപതിലേറെ ദ്രവ്യങ്ങൾ ചേർത്ത ‘കടുശർക്കരയോഗം’ കൊണ്ടാണ് നിർമ്മിച്ചിരുന്നത്. 1972-ൽ അവയ്ക്കു പകരം പഞ്ചലോഹ വിഗ്രഹങ്ങൾ പ്രതിഷ്ഠിച്ചു; പരമ്പരാഗത രൂപം തിരികെ കൊണ്ടുവരാനുള്ള ശ്രമങ്ങൾ പിന്നീട് നടന്നുവരുന്നു.

ശ്രീകോവിലിനരികെ ശാന്തമായി കഴിഞ്ഞ, ക്ഷേത്രത്തിൽ നിന്നു നൽകുന്ന ചോറ് നിവേദ്യം മാത്രം കഴിച്ചിരുന്ന മുതലയായാണ് ബബിയ പ്രസിദ്ധയായത്. 2022 ഒക്ടോബറിൽ ബബിയ ചത്തപ്പോൾ ഭക്തർ ഏറെ ദുഃഖിച്ചു. 2023 അവസാനം മുതൽ തടാകത്തിൽ ചെറിയൊരു പുതിയ മുതലയെ കണ്ടതായി റിപ്പോർട്ടുകളുണ്ട്.

The story goes that the sage Divakara Muni Vilwamangalam once did penance here. A radiant little boy came to him and stayed by his side, but one day, when the sage lost his temper with him, the boy vanished, saying that the sage would find him again only in Ananthankadu, the forest of Anantha. Devotees believe the sage followed through a cave and came out in a wooded place near the sea, where the boy disappeared into an ilippa tree. The tree fell, and in its place lay Vishnu reclining on the serpent. That spot, the legend says, became Thiruvananthapuram.

Because of this story the lake temple is honoured as the first home of Ananthapadmanabha, and a cave opening at one corner of the lake is pointed out as the path the Lord took to the south. The similar names of the two places are often given as a sign of this bond.

The temple itself is old – it is commonly dated to around the 9th century. The sreekovil, the namaskara mandapam, the temple kitchen and a small shrine of Jaladurga all stand within the lake, which never runs dry thanks to a natural spring. The wooden ceilings of the mandapam are carved with the ten avatars of Vishnu. For a long time the idols were made not of stone or metal but of kadu-sharkara-yogam, a paste of more than seventy natural materials; in 1972 they were replaced with panchaloha idols, and there has since been effort to bring back the traditional form.

Babiya, the crocodile of the lake, became famous for living peacefully beside the shrine and for eating only the rice offering given to her by the temple. She died in October 2022 and was mourned by devotees. A new, smaller crocodile was reported in the lake from late 2023.